Astronawigacja Praktyczna

Księżyc, Planety Wenus i Jowisz oraz Gwiazdy

 

Księżyc

Zasada otrzymywania linii pozycyjnej z Księżyca jest taka sama jak ze Słońca. Są jednak pewne różnice w szczegółach:

  • dochodzi poprawka v, dodawana do GHA
  • dochodzi poprawka HP (paralaksa horyzontalna), potrzebna do poprawienia wysokości.
  • z innego miejsca z RA bierzesz poprawki na wysokość Księżyca i poprawki te są w sumie bardzo duże.
  • dochodzi poprawka (pół stopnia!), jeśli mierzysz górną krawędź.

Przykład: 22.08.1980 godz. 20h 42m 15s
Zmierzyłeś dolną krawędź Księżyca: h = 27°45,0'
Poprawianie GHA i Dec.:
Do RA, rubryka MOON, wchodzisz godz. 20.
Przepisz:

GHA v Dec. d HP
344°21,1' 7,5 S 19°31,7' 1,4 57,9

Popraw: GHA o 42m15s +v, a Dec. o d (wszystko z rubryki MOON w "Increments and corrections")

    344°21,1'  
    10°04,9'  (popr. na 42m15s) Dec.= S 19°31,7'
    + 5,3   (popr. na v ) - 1,0 
GHA = 354°31,3'   Dec.= S 19°31,7'

 

Uwaga 1: Do GHA wszystkie poprawki zawsze dodajesz. Poprawkę na Dec. w tym przypadku odejmujesz, bo tego dnia deklinacja maleje (porównaj z godz.2100). Dalszy ciąg jak przy Słońcu.
Oblicz LHA wg wzoru LHA = GHA ± λ. Wejdź LHA, φ i Dec. do HD 605
   
Uwaga 2: Twoja szerokość jest N, a deklinacja Księżyca jest S, więc wchodzisz na prawą stronę (contrary name).

Poprawianie wysokości: Wszystkie poprawki sa na 2 ostatnich stronach RA.

wys. z sekstantu = 27°45,0'    
  cc  + 0,3'    
  27°45,3'    
  ci  - 3,0'    
  27°42,3'    
  k  - 3,3'   (Do rubryki DIP wchodzisz wysokością oka =3,5m)
  27°39,0'    

Tą wielkością wchodzisz do kolumny 25° - 29°, w pionie wchodzisz na 27°, w poziomie - na 4o'. Odczytujesz 59,9'. Jedź dalej tą kolumną do dołu. Na skrzyżowaniu rubryki L (Lower limb - dolna krawędź) oraz liczby 57,9 z rubryki HP (horizontal parallax) odczytaj poprawkę 5,2'.

Dodaj to wszystko:

27°39,0'  
59,9'  
5,2'  
h = 28°44,1'  
   

Uwaga! Jeśli mierzysz górną krawędź, różnice sa dwie:

  • ostatnią poprawkę (HP) bierzesz z rubryki U (Upper limb), a nie z L (Lower limb)
  • od ostatecznego wyniku odejmujesz 30'.

Uwagi praktyczne:

1. Przez kilka dni w miesiacu możesz robić jednocześnie dwie linie pozycyjne na Słońce i Księżyc, więc od razu masz wówczas pozycję fix.

2. Przy Księżycu zawsze sprawdzaj, czy jego deklinacja rośnie czy maleje (poprawkę d wówczas dodajesz lub odejmujesz), bo jego deklinacja zmienia się mniej więcej co 2 tygodnie z północnej na południową i odwrotnie.

3. Z Księżyca możesz otrzymać szerokość, jeśli złapiesz jego kulminację. Czas kulminacji bierzesz z rubryki MOON, Mer. Pass. Upper. Obliczenia jak przy kulminacji Słońca.

 

 

Planety

W praktyce robi się linie z Wenus i Jowisza, które sa bardzo jasne. Zasada - jak przy Słońcu. Dane bierzesz z lewej strony RA z rubryk Venus, Jupiter.

Różnice:

1. Dochodzi poprawka v do GHA. Jest ona na samym dole kolumny GHA danej planety. Uwaga! Przy Wenus poprawka ta jest w niektórych okresach ujemna. Wówczas trzeba ją odjać (dodać algebraicznie ze znakiem ujemnym).

2. Poprawkę na wysokość bierzesz z rubryki "Stars and planets" na sztywnej wkładce. Poprawka ta jest zawsze ujemna.

3. W przypadku Wenus - uwzględniasz dodatkową poprawkę (Additional corrn) na porę roku. Jest ona zawsze dodatnia i wynosi 0,2' - 0,7' (patrz sztywna wkładka).

 

 

Gwiazdy

Aby uniknąć podawania GHA na każdą godzinę dla każdej gwiazdy, co rozbudowywałoby RA do rozmiarów kilkutomowego dzieła, posłużono się tu pewną kombinacją z punktem Barana i SHA (Sideral Hour Angle). Jeśli chcesz wiedzieć dokładnie o co tu chodzi, poczytaj sobie do poduszki dzieła teoretyczne. Jeśli nie masz ambicji robienia doktoratu z astronawigacji - machnij ręka na te epokowe dzieła i czytaj dalej.
Spróbuję to wyjaśnić łopatologicznie:

1. Umówmy się, że istnieje niewidoczna gwiazda, która się nazywa Aries (punkt Barana). Ponieważ kręci się ona wokół Ziemi, więc ma swój GHA, ale jest dziwna, bo stale ma deklinację =0.

2. Umówmy się, że gwiazda, którą właśnie namierzasz, ma jakąś odległość (kątową) od gwiazdy Aries. Odległość ta nazywa się SHA i zmienia się bardzo wolno (mniej więcej o 0,1'na tydzień).

3. Z tego wynika, że: GHA* = GHA g + SHA*
czyli GHA gwiazdy = GHA Aries + SHA tej gwiazdy (patrz rysunek)

Przykład:
22.08.1980 o godz. 20h 25m 14s złapałeś wysokość gwiazdy Dubhe (tylne koło Wielkiego Wozu, bliższe Gwiazdy Polarnej).

Obliczasz:

  271°16,4'   (GHA Aries, godz. 20)
+ 6°19,5'   (GHA Aries, na żółtych stronach RA)
  277°35,9'    
+ 194°22,9'   (SHA Dubhe, na tej samej stronie co Aries, rubryka "Stars")
  471°58,8'    
-     360°   (odejmujesz 360°, bo wyszło "półtora obrotu")
  111°58,8'   otrzymałeś GHA Dubhe

Dalej - obliczasz LHA, Dec. i postępujesz identycznie, jak ze Słońcem. Deklinację odczytujesz z rubryki Stars Dec. Nie ma tu żadnych innych poprawek, bo SHA i Dec. zmieniają się minimalnie. Poprawkę na wysokość gwiazdy bierzesz z wkładki, rubryka "Stars and Planets". Poprawka ta jest zawsze ujemna.

 

Poprzedni rozdział:
Praktyczne wskazówki. Kulminacja Słońca
Następny rozdział:
Gwiazda Polarna. Żegluga po ortodromie

Autorem opracowania podręcznika jest Janusz Zbierajewski
Dziękuję za udostępnienie materiałów

 

 

 Strona główna

 

 

Valid HTML 4.01! Valid CSS! RSS XML Feed